Công tác dân số là một bộ phận rất quan trọng trong chiến lược phát triển đất nước nó không chỉ có ý nghĩa về kinh tế mà còn có ý nghĩa về văn hoá, xã hội, góp phần quyết định sự phát triển bền vững của đất nước. Trong những năm qua Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao chất lượng dân số - KHHGĐ và cũng dành được những kết quả đáng khích lệ, tuy nhiên bên cạnh những kết quả đã đạt được thì vấn đề Dân số - nâng cao chất lượng dân số hiện tại vẫn là một bài toán khó đòi hỏi các cấp, các ngành và cả cộng đồng cùng chung tay khắc phục và giải quyết

           Ý thức được nhiệm vụ đó, trong nhiều năm qua, công tác dân số-kế hoạch hoá gia đình đã được triển khai mạnh mẽ trên địa bàn xã và đã có sự chuyển biến rõ rệt cả về nhận thức và hành động. Tuy nhiên, trong những năm qua tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống trên địa bàn xã Vạn Lộc, vẫn tồn tại, đặt ra nhiều thách thức đối với địa phương. Văn phòng HĐND&UBND xã Vạn Lộc tóm tắt các nội dung trọng tâm, cốt lõi về tảo hôn là gì, kết hôn cận huyết cũng các quy định của phát luật về xử lý vi phạm trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình đến toàn thể nhân dân và cán bộ trong toàn xã với các nội dung như sau:

          Vậy tảo hôn là gì, kết hôn cận huyết thống là gì?

          1. Tảo hôn là gì: Tảo hôn là kết hôn trước tuổi được phép kết hôn theo Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam năm 2014; Luật Hôn nhân và gia đình qui định tuổi được phép kết hôn đối với nam phải đủ 20 tuổi, đối với nữ phải đủ 18 tuổi trở lên (điều 8). Như vậy, việc kết hôn trước tuổi theo pháp luật qui định là việc bị pháp luật cấm, nếu kết hôn trong trường hợp mà cả hai bên hoặc một trong hai bên chưa đủ tuổi kết hôn thì cả hai bên đều vi phạm pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam.

           2. Hôn nhân cận huyết thống là gì: Hôn nhân cận huyết thống là kết hôn giữa những người cùng dòng máu về trực hệ; giữa những người có dòng họ trong phạm vi ba đời (nếu ông, bà là anh, chị, em ruột thì đến đời cháu chưa được kết hôn với nhau) điểm d khoản 2 điều 5

          Tảo hôn và Hôn nhân cận huyết thống sẽ sinh ra những đứa con còi cọc, khả năng chống các bệnh tật rất kém cho nên dễ mắc bệnh, nhất là các bệnh hiểm nghèo, rất khó chữa. Như vậy, gia đình phải chăm lo sức khỏe cho con nhiều hơn, tốn kém 16 nhiều tiền của hơn và sẽ rất khó thoát khỏi đói nghèo, các thế hệ sau ngày càng nhỏ đi, dòng dõi càng ngày càng bị suy thoái. Bên cạnh đó còn những đứa con sinh ra những đứa con kém phát triển trí tuệ, khả năng học tập kém, không có khả năng tiếp thu các tiến bộ khoa học, công nghệ mới, sẽ không thể phát triển được sản xuất và không thể thoát được đói nghèo. Xã hội sẽ phải chăm lo nhiều hơn về mặt y tế, điều kiện học hành…

          Tảo hôn và Hôn nhân cận huyết thống là vi phạm đạo đức, vi phạm thuần phong, mỹ tục của người Việt Nam, là trái với đường lối của Đảng, là hủ tục lạc hậu và một trong những tệ nạn xã hội, đang ngăn cản việc thực hiện chương trình, mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, là trở lực thực hiện đường lối của Đảng về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

          Theo quy định của Điều 5 Luật HN&GĐ năm 2014, tảo hôn và hôn nhân cân huyết thống là một trong những hành vi bị cấm và sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý hình sự tùy vào mức độ vi phạm của hành vi.

          3. Về xử lý vi phạm hành chính:

          Điều 58, điều 59 Nghị định số 82/2020/NĐCP ngày 15/7/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bổ trợ tư pháp; hành chính tư pháp; hôn nhân và gia đình; thi hành án dân sự; phá sản doanh nghiệp, hợp tác xã quy định như sau:

          1. Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với hành vi tổ chức lấy vợ, lấy chồng cho người chưa đủ tuổi kết hôn.

          2. Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật với người chưa đủ tuổi kết hôn mặc dù đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Toà án.

          Hành vi này có nghĩa là dù Tòa án đã có phán quyết (bản án/quyết định) yêu cầu chấm dứt quan hệ vợ chồng (thường là do tảo hôn - kết hôn khi chưa đủ tuổi) nhưng một hoặc cả hai bên vẫn tiếp tục chung sống như vợ chồng, vi phạm pháp luật về Hôn nhân và Gia đình, và sẽ bị xử phạt hành chính, thậm chí hình sự nếu có hành vi giao cấu với trẻ em, vì hành vi tảo hôn và duy trì quan hệ trái pháp luật là vi phạm nghiêm trọng. 

          Giải thích cụ thể:

         1. "Quan hệ vợ chồng trái pháp luật": Đây là quan hệ hôn nhân không hợp pháp, thường xảy ra do một bên chưa đủ tuổi kết hôn (nam chưa đủ 20, nữ chưa đủ 18 tuổi) - còn gọi là tảo hôn.

         2. "Đã có bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án": Tòa án đã thụ lý vụ việc và ra quyết định tuyên bố quan hệ hôn nhân đó vô hiệu hoặc chấm dứt, hoặc buộc ly hôn. Đây là phán quyết pháp lý có hiệu lực ràng buộc các bên.

         3. "Duy trì quan hệ": Mặc dù có bản án/quyết định của Tòa án, một hoặc cả hai người vẫn tiếp tục sống chung, sinh hoạt như vợ chồng, không tuân thủ phán quyết của Tòa. 

          Hậu quả pháp lý:

·         Xử phạt hành chính: Hành vi duy trì quan hệ vợ chồng trái pháp luật (tảo hôn) mặc dù có bản án/quyết định có hiệu lực có thể bị phạt tiền theo Nghị định của Chính phủ.

·         Trách nhiệm hình sự (nếu có):

          Nếu hành vi đó bao gồm việc giao cấu với người chưa đủ tuổi (dưới 16 tuổi), người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội Giao cấu với người dưới 16 tuổi, mức hình phạt có thể lên tới 5 năm tù.

          Hành vi tổ chức tảo hôn cũng có thể bị xử lý hình sự. 

         Tóm lại, đây là hành vi coi thường pháp luật và phán quyết của Tòa án, cố tình tiếp tục một quan hệ hôn nhân không hợp pháp và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật về Hôn nhân và Gia đình cũng như Bộ luật Hình sự. 

          3. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau: Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;

          4. Về xử lý Hình sự:

          - Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 183 (Bộ luật hình sự năm 2015) về tội tổ chức tảo hôn như sau: Người nào tổ chức việc lấy vợ, lấy chồng cho những người chưa đến tuổi kết hôn, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm.

          - Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 145 BLHS năm 2015 về tội giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi.

          Người nào đủ 18 tuổi trở lên mà giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 142 và Điều 144 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

           Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm: Phạm tội 02 lần trở lên; Đối với 02 người trở lên; Có tính chất loạn luân; Làm nạn nhân có thai; Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khoẻ của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%; …..Mức hình phạt cao nhất là từ 7 năm đến 15 năm tù.

          Tảo hôn và Hôn nhân cận huyết thống  gây ra nhiều hậu quả lâu dài và rất nghiêm trọng. Vì vậy, bài trừ nạn tảo hôn và Hôn nhân cận huyết thống là nhiệm vụ cấp bách vừa trước mắt, vừa lâu dài của cả hệ thống chính trị.

          Để nâng cao chất lượng dân số, giảm thiểu tình trạng tảo hôn và kết hôn cận huyết thống, xã Vạn Lộc có một số giải pháp sau:

            * Đối với cấp uỷ đảng, chính quyền địa phương:

          - Một là: Tăng cường công tác tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về công tác dân  số, kế hoạch hoá gia đình; nhân rộng các mô hình can thiệp giảm thiểu tảo hôn và kết hôn cận huyết thống.

          - Hai là: Điều chỉnh, sắp xếp lại đất sản xuất nông, lâm nghiệp, doanh nghiệp, công nghiệp, mở rộng diện tích cây trồng, vật nuôi.

          - Ba là: Tiếp tục xây dựng đời sống văn hoá bản và hộ gia đình theo hướng tiến bộ, trên cơ sở kế thừa và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, từng bước đẩy lùi, xoá bỏ các hủ tục đặc biệt trong việc cưới, việc tang, lễ hội.

          - Bốn là: Tạo điều kiện để người dân có thể tiếp cận với các nguồn vốn, khoa học kỹ thuật, nhân rộng các mô hình kinh tế có hiệu quả, chuyển dịch cơ cấu kinh tế… Trên cơ sở đó, nâng cao mức sống cho người dân đặc biệt là các hộ nghèo, hộ khó khăn.

          * Đối với mỗi người dân cần:

          - Một là: Cần thực hiện tốt hương ước, quy ước của thôn, làng.

          - Hai là: Phát huy tính tự quản của dòng họ, gia đình; vận động nhân dân không tảo hôn, kết hôn cận huyết thống.

          - Ba là: Nâng cao vai trò, trách nhiệm của bản thân trong việc tuyên truyền chính sách pháp luật nói chung và chính sách dân số nói riêng.

          - Bốn là: Phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình cho giáo dục kỹ năng sống " Giáo dục giới tính và sức khoẻ sinh sản lứa tuổi vị thành niên"

           Để thực hiện có hiệu quả, đồng bộ  các giải pháp trên cần có sự tham gia vào cuộc của toàn xã hội và sự chủ động, tích cực của mỗi người dân để từng bước nâng cao chất lượng dân số, cải thiện sức khỏe cộng đồng./.